Mówiąc o asertywności, warto sobie dokładnie uświadomić jakie stany asertywnością nie są. Asertywność jest złotym środkiem pomiędzy agresją a uległością, dwiema postawami cechującymi niedojrzałą osobowość. Przyjrzyjmy się każdej z tych postaw nieco bliżej.
Agresja – działanie mające na celu egzekwowanie swoich praw przy jednoczesnym lekceważeniu praw innych osób. Osoba agresywna często aktywnie działa dla zaspokojenia swoich interesów, ignorując jednocześnie uczucia i potrzeby innych osób. Często podejmuje decyzje kierując się wyłącznie własnymi korzyściami, nie słucha innych, dąży do dominacji nad innymi, stawia siebie ponad nimi.
Cena za przyjęcie postawy agresywnej:
- utrata możliwości budowania relacji z osobami które szanują siebie. Takie osoby bardzo szybko „podziękują” agresywnemu osobnikowi i nie będą kontynuować jakichkolwiek kontaktów z nim. Jednocześnie to takie właśnie osoby często robią w życiu ciekawe rzeczy i wnoszą dużą wartość dodaną do relacji, więc to dla agresora może oznaczać pozbycie się najbardziej wartościowych ludzi ze swojego otoczenia.
- zwiększona ilość niepotrzebnych konfliktów w życiu. Osoba agresywna będzie wzbudzała w innych zrozumiały opór i będzie musiała wdawać się w walkę tam, gdzie można było znacznie więcej uzyskać poprzez współpracę
Asertywność – działania wykonywane przy jednoczesnym szacunku dla siebie i innych. Osoba asertywna innych traktuje na równi z sobą, jako partnerów. Słucha co inni mają do powiedzenia i sama w swobodny sposób wyraża swoje stanowisko, myśli i uczucia. Szuka w pierwszej kolejności rozwiązań „win&win” korzystnych dla wszystkich stron. Potrafi przyznać się do błędu, gdy faktycznie miał on miejsce, nie traci przy tym jednak szacunku do siebie i nie zaczyna uważać się za gorszą od innych. Jeśli jest w jakiś sposób zaatakowana, na przykład poddana bezpodstawnej krytyce, potrafi zachować się w sposób zbliżony do agresji, ale w normalnych sytuacjach respektuje prawa innych ludzi. Asertywność nazywana jest „łagodną stanowczością”.
Korzyści z przyjęcia postawy asertywnej:
- możliwe jest zbudowanie relacji opartych na autentycznej bliskości i całkowitej obopólnej akceptacji. Jakość takich relacji i jest nieporównywalnie wyższa niż kontaktów opartych na konwencjach społecznych,
- możliwe jest poczucie się dobrze ze sobą samym, poprawia się relacja z własnym „ja”, idzie za tym większy spokój wewnętrzny, opanowanie emocjonalne i poczucie harmonii w życiu
Uległość – działanie oparte na uznaniu praw innych osób przy lekceważeniu swoich własnych praw. Osoba uległa rezygnuje z realizacji własnych interesów, zaspokojenia swych pragnień, wyrażenia swych myśli i uczuć. Innych stawia ponad siebie, traktuje ich cele, interesy i wartości jako ważniejsze niż swoje. Ma potrzebę bycia akceptacji tak silną, że przesłania ona potrzeby zaspokojenia ważnych interesów życiowych.
Cena za przyjęcie postawy uległej:
- frustracja związana z niezaspokojeniem własnych (często podstawowych) interesów życiowych,
- poważne ryzyko bycia wykorzystywanym przez innych, w jednym znanym mi przypadku, młoda dziewczyna codziennie zostawała w pracy po godzinach i wypełniania nie swoich obowiązki, bo koleżanki tak sobie życzyły,
- w skrajnych przypadkach można zmarnować sobie życie (na przykład opierając swoje małżeństwo na przyjęciu postawy uległej wobec agresywnego partnera).